Tỳ hưu bằng gỗ: trầm hương, gỗ hương, bách xanh — chọn gỗ thật, giữ mùi thơm lâu
Tỳ hưu gỗ có một ưu điểm mà đá không có: rơi xuống đất hiếm khi vỡ, cầm ấm tay, nhẹ, và nhiều loại gỗ toả mùi thơm dịu. Nếu bạn muốn một bức tượng đặt bàn làm việc mang cảm giác gần gũi, hoặc một chiếc vòng đeo nhẹ nhàng, gỗ là chất liệu đáng cân nhắc.
Điều khó khi mua đồ gỗ thơm là thị trường có nhiều món gỗ thường được tẩm tinh dầu để giả mùi gỗ quý. Bài này giúp bạn nhận diện từng loại gỗ phổ biến, những dấu hiệu tẩm hương, và cách giữ tượng gỗ không nứt, không mốc trong khí hậu nồm ẩm.
Vì sao chọn gỗ
Gỗ là vật liệu sống: theo thời gian, bề mặt tượng gỗ lên nước bóng dần nhờ tay cầm và dầu tự nhiên của gỗ, gọi là lên nước. Nhiều người chơi gỗ thích chính quá trình này, vì món đồ trở nên riêng của mình sau vài năm sử dụng.
Gỗ cũng an toàn với gia đình có trẻ nhỏ: rơi không vỡ thành mảnh sắc. Trọng lượng nhẹ giúp tượng lớn vẫn dễ di chuyển, vòng tay đeo cả ngày không mỏi. Đổi lại, gỗ kỵ ẩm và nắng gắt, cần giữ đúng cách hơn đá một chút.
Trầm hương: quý, khó, cần tỉnh táo
Trầm hương là phần gỗ cây dó đã tích tụ nhựa thơm qua quá trình phản ứng tự nhiên, nên rất quý và hiếm. Trầm thật có mùi thơm sâu, thay đổi theo nhiệt độ, đốt một mẩu nhỏ cho khói thơm dịu chứ không hắc. Trầm chất lượng cao thường nặng, có vân nhựa sẫm.
Vì quý, trầm hương là chất liệu bị làm giả nhiều nhất: gỗ dó chưa có trầm được ngâm tinh dầu hoặc hoá chất cho thơm. Mùi tinh dầu thường gắt, nồng ngay lúc mới mở hộp và nhạt dần sau vài tuần. Với món trầm giá cao, hãy mua ở nơi uy tín, có cam kết rõ ràng về loại trầm và cho đổi trả nếu phát hiện tẩm.
Gỗ hương: vân đẹp, mùi thoang thoảng
Gỗ hương có màu đỏ nâu, vân thớ cuộn đẹp, mùi thơm nhẹ thoang thoảng khi mới chà nhám hoặc khi để ấm. Đây là loại gỗ được dùng nhiều trong đồ mỹ nghệ, tạc tỳ hưu cho ra màu ấm, sang trọng, hợp với nội thất gỗ truyền thống.
Khi chọn, hãy nhìn vân ở các mặt phẳng lớn như lưng và đáy: vân hương tự nhiên có độ chuyển màu mềm, không lặp lại đều đặn. Bề mặt nên được chà nhám mịn và đánh dầu hoặc sáp, không phủ lớp sơn bóng dày che mất vân gỗ.
Bách xanh và gỗ mun
Bách xanh có mùi thơm the mát, màu vàng nhạt đến nâu nhạt, thớ mịn. Mùi bách xanh được nhiều người ưa vì dễ chịu, không nồng. Gỗ mun có màu đen hoặc sọc đen nâu, rất nặng và cứng, tạc ra tỳ hưu có vẻ trầm mặc, sắc nét.
Gỗ mun thường không có mùi thơm rõ, giá trị nằm ở màu và độ đặc. Mun thật nặng, khi gõ có tiếng đanh. Một số sản phẩm nhuộm đen gỗ thường để giả mun; vết xước nhỏ ở đáy để lộ màu gỗ nhạt bên trong là dấu hiệu nhuộm.
Dấu hiệu gỗ tẩm hương
Gỗ tẩm tinh dầu thường thơm rất nồng ngay từ xa, mùi gắt và đồng nhất, đôi khi để lại vết dầu trên giấy gói. Gỗ thơm tự nhiên thường thơm nhẹ hơn khi để nguội, thơm rõ hơn khi xoa ấm hoặc khi chà nhám một góc nhỏ ở đáy.
Một cách thử đơn giản là bọc tượng trong túi giấy vài ngày: gỗ tẩm thường để lại vết loang dầu và mùi nhạt dần theo thời gian, gỗ tự nhiên giữ mùi ổn định hơn. Đây không phải phép thử chắc chắn, nhưng giúp bạn đặt câu hỏi đúng với người bán.
Tay nghề tạc gỗ
Gỗ cho phép tạc chi tiết rất mảnh, nên nhìn kỹ những chỗ như bờm, đuôi, móng chân. Đường đục dứt khoát, không xơ gỗ ở kẽ là dấu hiệu thợ có tay nghề và dùng dao sắc. Kẽ hẹp còn sót bụi gỗ, xơ gỗ là chỗ làm vội.
Hãy nhìn thớ gỗ chạy theo chiều nào của tượng. Thớ chạy dọc thân, dọc chân thì bền hơn; thớ chạy ngang qua chỗ mảnh như sừng, chân dễ nứt gãy. Thợ giỏi sẽ chọn phôi sao cho thớ đi theo dáng tượng.
Giữ tượng gỗ trong khí hậu nồm ẩm
Gỗ hút ẩm và nhả ẩm theo thời tiết. Mùa nồm, tượng gỗ để chỗ ẩm có thể mốc trắng; mùa hanh khô hoặc đặt gần máy lạnh, điều hoà thổi trực tiếp, gỗ có thể nứt chân chim. Đặt tượng nơi thoáng, tránh nắng chiếu trực tiếp và tránh luồng gió điều hoà.
Thỉnh thoảng lau tượng bằng khăn mềm khô. Có thể thoa một lớp dầu gỗ mỏng hoặc sáp ong vài tháng một lần để giữ độ ẩm bề mặt. Nếu thấy mốc, lau bằng khăn hơi ẩm rồi để khô tự nhiên ở chỗ thoáng, không phơi nắng gắt.
Vòng tay gỗ tỳ hưu: lưu ý khi đeo
Vòng gỗ nhẹ, êm, đeo thoải mái. Tránh đeo khi tắm, rửa bát, bơi lội vì nước và xà phòng làm gỗ khô, mất mùi và dây nhanh hỏng. Mồ hôi đọng lâu cũng làm hạt sẫm màu không đều; tháo ra lau sau những ngày nóng.
Vòng trầm hương thật đeo lâu sẽ lên nước bóng và mùi thơm thay đổi, đôi khi dịu đi rồi thơm lại khi trời ấm. Đó là tính chất tự nhiên. Nếu vòng mới mua thơm rất nồng rồi mất hẳn mùi chỉ sau ít tuần, có khả năng gỗ đã được tẩm.
Chọn cỡ tượng gỗ theo không gian
Gỗ nhẹ nên tượng gỗ có thể làm lớn hơn tượng đá cùng giá, nhưng lớn không có nghĩa là hợp. Bàn làm việc nhỏ chỉ cần tượng cỡ lòng bàn tay; kệ phòng khách có thể đặt tượng cỡ một gang tay hoặc lớn hơn tuỳ chiều sâu kệ. Đặt thử một vật cùng kích thước ở chỗ định đặt trước khi mua là cách đơn giản để hình dung.
Với tượng gỗ lớn, hãy hỏi về phần đế: đế gỗ liền khối hay ghép, có lót nỉ chống trầy mặt kệ không. Tượng lớn đặt trên mặt đá hoặc kính mà không có lót dễ để lại vết xước khi xoay chỉnh. Một miếng nỉ mỏng dưới đáy giải quyết được chuyện này rất gọn.