Bảo quản tỳ hưu ngọc: giữ độ bóng, tránh khô nứt, những điều người đeo ngọc lâu năm hay dặn
Câu trả lời ngắn: với tỳ hưu ngọc, lau bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô, tránh nắng gắt, nước nóng, xà phòng mạnh, cồn, máy siêu âm; cất riêng trong túi vải mềm hoặc hộp có lót. Ngọc được đeo thường xuyên thường giữ ánh đẹp nhờ ma sát nhẹ với da và vải, nhưng nhớ tháo ra khi làm việc nặng hay chơi thể thao.
Ngọc là chất liệu được người Á Đông quý trọng từ lâu. Người đeo ngọc lâu năm có nhiều kinh nghiệm truyền miệng, có điều đúng, có điều chỉ là quan niệm. Bài này tổng hợp những điều thực tế nhất để giữ tỳ hưu ngọc đẹp bền.
Ngọc bền nhưng không phải bất hoại
Ngọc jadeite và nephrite có cấu trúc sợi đan xen nên dai, khó vỡ hơn nhiều loại đá cùng độ cứng. Đây là lý do ngọc được dùng làm vòng, tượng truyền đời.
Tuy vậy, va đập mạnh vào nền gạch, mặt bàn đá vẫn có thể làm ngọc mẻ, nứt. Vòng ngọc nguyên khối rơi xuống sàn cứng là chuyện đáng lo nhất.
Hiểu ngọc dai nhưng không bất hoại giúp bạn vừa yên tâm đeo hằng ngày, vừa không chủ quan.
Lau hằng ngày
Khăn mềm hơi ẩm lau nhẹ để lấy mồ hôi, dầu da; sau đó khăn khô lau lại. Thói quen này mất chưa đến một phút.
Không dùng khăn có sợi thô, giấy nhám, bột đánh bóng tự chế. Bề mặt ngọc được đánh bóng tinh có thể bị mờ nếu chà mạnh.
Với tượng ngọc để bàn, lau bụi hằng tuần, kẽ chạm dùng cọ mềm.
Rửa khi cần
Rửa nhanh bằng nước sạch nhiệt độ phòng, có thể thêm chút xà phòng trung tính nếu dính dầu, rồi lau khô ngay.
Không ngâm ngọc lâu trong nước, nhất là ngọc có gắn kim loại hoặc ngọc đã tẩm nhựa.
Không dùng nước nóng; sốc nhiệt có thể làm lan rộng vết rạn tự nhiên vốn có trong ngọc.
Tránh nhiệt và nắng gắt
Để ngọc dưới nắng gắt nhiều giờ, trong xe ô tô đóng kín giữa trưa, gần bếp, có thể làm ngọc mất nước bề mặt, kém bóng, ngọc tẩm nhựa ố vàng.
Một số lời khuyên tẩy uế bằng phơi nắng không phù hợp với ngọc. Nếu bạn muốn làm nghi thức theo niềm tin, chọn cách nhẹ nhàng như ánh sáng buổi sáng sớm trong thời gian ngắn.
Cất ngọc nơi thoáng, mát, tránh ánh nắng chiếu trực tiếp.
Tránh hoá chất
Cồn, chất tẩy, nước rửa chén đậm đặc, nước hoa, keo xịt tóc có thể làm mờ bề mặt ngọc và đặc biệt gây hại cho ngọc đã xử lý.
Tháo vòng ngọc khi rửa bát, giặt đồ, dọn nhà bằng hoá chất. Đeo vòng sau khi đã dùng mỹ phẩm xong.
Ở tiệm, tránh để thợ ngâm ngọc vào dung dịch làm sạch trang sức kim loại.
Ngọc đã xử lý cần cẩn thận hơn
Ngọc tẩy và tẩm nhựa có lớp nhựa trong cấu trúc. Nhựa nhạy với nhiệt, hoá chất, và có thể lão hoá, ố vàng, giòn theo thời gian.
Ngọc nhuộm màu có thể phai khi gặp hoá chất, nắng gắt lâu ngày.
Nếu bạn không biết ngọc mình thuộc loại nào, hãy chăm sóc như ngọc đã xử lý: nhẹ nhàng, tránh nhiệt, tránh hoá chất. Cách này an toàn cho mọi loại.
Không dùng máy siêu âm, hơi nước
Máy rửa siêu âm và máy hơi nước của tiệm vàng làm sạch kim loại rất tốt, nhưng rung động và nhiệt có thể làm hại ngọc có rạn, ngọc tẩm nhựa.
Khi mang trang sức ngọc gắn vàng ra tiệm làm sạch, nói rõ với thợ để họ làm sạch thủ công phần ngọc.
Đánh bóng ngọc là việc của thợ ngọc chuyên nghiệp, không phải thợ kim hoàn thông thường.
Đeo thường xuyên có tốt không
Người đeo ngọc lâu năm hay nói ngọc càng đeo càng đẹp. Giải thích thực tế là ma sát nhẹ với da, vải giúp bề mặt giữ độ bóng, và dầu tự nhiên của da tạo một lớp mỏng làm ngọc trông bóng hơn.
Tuy vậy, đeo khi làm việc nặng, chơi thể thao, tắm biển lại tăng nguy cơ va đập, hoá chất. Đeo thường xuyên nhưng tháo đúng lúc.
Quan niệm ngọc nuôi người, người nuôi ngọc là nét văn hoá đẹp, nhưng không cần đeo cả khi ngủ hay tắm.
Cất giữ
Mỗi món ngọc một túi vải mềm hoặc một ngăn hộp có lót nhung. Không đổ chung với trang sức kim loại, đá cứng khác.
Vòng ngọc cất nằm phẳng, không treo. Tượng ngọc đặt trên đế có lót, không đặt sát mép kệ.
Nơi cất nên khô thoáng, không quá ẩm, không quá khô hanh gần máy sưởi.
Khi ngọc bị mờ
Ngọc mờ có thể do bụi, dầu bám; lau sạch là hết. Nếu vẫn mờ, có thể bề mặt có nhiều xước li ti do va chạm.
Thợ ngọc có thể đánh bóng lại bề mặt. Đây là việc chuyên môn, nên mang đến nơi đáng tin, có kinh nghiệm với ngọc.
Ngọc tẩm nhựa bị ố vàng do nhựa lão hoá thì đánh bóng không giải quyết được; đó là đặc tính của ngọc đã xử lý.
Khi phát hiện vết nứt
Ngọc tự nhiên có thể có vân rạn từ lúc hình thành, không phải nứt mới. Phân biệt bằng cách soi đèn: vân rạn tự nhiên thường mờ, nằm trong ngọc; nứt mới có khi chạm tới bề mặt, sắc nét.
Nếu thấy nứt mới sau va đập, ngừng đeo vòng, mang ra thợ đánh giá. Vết nứt lan có thể làm vòng gãy bất ngờ.
Vòng ngọc gãy có thể được nối bằng bịt vàng, bạc theo kiểu truyền thống, vừa sửa vừa thành nét trang trí.
Ngọc và người đeo
Mỗi món ngọc mang dấu ấn người đeo qua năm tháng: độ bóng, cảm giác ấm tay, những vết xước nhỏ. Nhiều gia đình truyền vòng ngọc qua nhiều thế hệ.
Chăm sóc đúng cách giúp món ngọc tỳ hưu của bạn có thể trở thành vật kỷ niệm gia đình.
Ghi lại câu chuyện của món ngọc, ai tặng, dịp nào, cất cùng giấy tờ; đó là phần giá trị không đo bằng tiền.
Tỳ hưu ngọc gắn vàng, bạc
Nhiều mặt dây, nhẫn tỳ hưu ngọc có bịt vàng, khoen bạc. Phần kim loại cần lau khô sau khi tiếp xúc nước, phần ngọc chăm như đã nói. Kiểm tra chấu giữ ngọc mỗi vài tháng; chấu lỏng là nguyên nhân phổ biến khiến ngọc rơi mất mà không hay.
Khi mang ra tiệm siết chấu, đánh bóng phần vàng, nhắc thợ che chắn phần ngọc và không đưa cả món vào máy siêu âm hay máy hơi nước. Một câu dặn trước có thể giữ cho món ngọc của bạn khỏi những hư hại khó sửa.