Đá ép, đá nung, đá giả loại khác: những kiểu xử lý hay gặp ở tỳ hưu đá và cách hỏi cho rõ
Câu trả lời ngắn: nhiều tỳ hưu đá trên thị trường là đá thật nhưng đã xử lý — ép từ bột đá, nung đổi màu, nhuộm, tẩm nhựa. Mỗi kiểu có dấu hiệu riêng và ảnh hưởng khác nhau tới độ bền, màu sắc lâu dài và giá. Người mua không cần tránh hết đá xử lý; chỉ cần biết mình đang mua gì và trả giá tương xứng.
Bài trước shop đã viết về phân biệt đá với nhựa, thuỷ tinh. Bài này đi vào vùng xám hơn: đá có thật, nhưng không còn nguyên trạng như khi khai thác. Đây là vùng mà người mua dễ hiểu nhầm nhất.
Vì sao đá bị xử lý
Đá tự nhiên đẹp, màu đều, ít nứt rất hiếm, nên giá cao. Xử lý giúp biến đá chất lượng thấp, màu nhạt, nhiều nứt thành đá trông đẹp hơn, bán được giá phổ thông. Đây là thực tế của ngành đá quý trên toàn thế giới, không riêng tỳ hưu.
Một số xử lý đã có từ rất lâu và được thị trường chấp nhận, như nung nóng để cải thiện màu một số loại đá. Một số khác bị xem là làm giảm giá trị rõ rệt, như nhuộm hoặc ép bột.
Câu hỏi quan trọng không phải là đá có xử lý không, mà là người bán có nói thật với bạn hay không, và giá bạn trả có phù hợp với bản chất món đá.
Bột đá ép kèm keo
Vụn đá, bột đá từ quá trình chế tác được trộn với keo, nhựa, đôi khi thêm màu, rồi ép hoặc đúc thành khối. Sau đó tạc hoặc đúc thành tỳ hưu. Món trông giống đá, có trọng lượng khá, giá rất rẻ so với đá nguyên khối.
Dấu hiệu thường thấy: vân đá dạng hạt vụn đều khắp, như đá mài trộn; các mảnh đá có ranh giới sắc giữa nền keo; bề mặt hơi bóng nhựa; dưới kính lúp thấy bọt khí trong phần keo.
Đá ép thường được gọi bằng tên đá gốc kèm từ như tái tạo, ép, reconstituted. Nếu được giới thiệu là đá nguyên khối mà giá quá rẻ cho một tượng lớn, hãy hỏi thêm.
Thạch anh nung đổi màu
Một số thạch anh tím được nung để chuyển sang màu vàng, gọi là citrine nung. Citrine tự nhiên khá hiếm, nên phần lớn thạch anh vàng trên thị trường là thạch anh tím đã nung.
Citrine nung thường có màu vàng cam đậm, đôi khi ngả nâu đỏ ở đầu tinh thể; citrine tự nhiên thường vàng nhạt, đều màu hơn. Phân biệt chính xác cần thiết bị.
Nung là xử lý ổn định, màu bền lâu. Tỳ hưu thạch anh vàng nung vẫn là thạch anh thật, chỉ không phải màu vàng tự nhiên. Biết điều này giúp bạn không trả giá citrine tự nhiên cho đá nung.
Đá rẻ nhuộm giả đá đắt
Howlite là đá trắng có vân xám, xốp, dễ ngấm màu; được nhuộm xanh giả ngọc lam turquoise rất phổ biến. Thạch anh trắng, đá cẩm thạch cũng được nhuộm giả nhiều loại đá màu.
Dấu hiệu: màu quá rực, quá đều; màu dồn đậm ở vân và khe nứt; lỗ xâu hạt có màu khác bề mặt; lau bằng bông có dung môi có thể ra màu. Màu nhuộm có thể phai khi gặp nắng, mồ hôi, nước hoa lâu ngày.
Đá nhuộm có giá trị thấp. Nếu bạn thích màu và biết đó là đá nhuộm, cứ mua với giá phù hợp; nhưng đừng trả giá ngọc lam thật.
Đá tẩm nhựa lấp nứt
Đá nhiều vết nứt được ngâm trong nhựa lỏng để lấp nứt, làm đá trong hơn, chắc hơn. Ngọc jadeite loại B là ví dụ điển hình: được tẩy bằng axit rồi tẩm nhựa.
Dấu hiệu khó thấy bằng mắt thường; dưới kính hiển vi có thể thấy mạng lưới vết nứt chứa nhựa, bề mặt có vết rỗ nhỏ. Kết luận chắc cần kiểm định bằng phổ hồng ngoại.
Nhựa tẩm có thể lão hoá theo thời gian, ố vàng, giòn, nhất là khi gặp nhiệt và hoá chất. Đá tẩm vì vậy cần tránh nước nóng, dung dịch tẩy rửa mạnh.
Ảnh hưởng tới độ bền
Đá ép và đá tẩm nhạy với nhiệt độ cao, hoá chất, ánh nắng lâu ngày. Không nên rửa bằng nước nóng, không phơi nắng gắt nhiều giờ như một số lời khuyên tẩy uế, không ngâm muối lâu.
Đá nhuộm có thể phai màu, loang màu; đá nung thì thường bền. Biết loại xử lý giúp bạn chọn cách vệ sinh, bảo quản đúng.
Đây là lý do shop luôn hỏi khách định dùng tỳ hưu ra sao, đặt ở đâu, để tư vấn chất liệu phù hợp.
Ảnh hưởng tới giá
Đá tự nhiên chưa xử lý có giá cao nhất; đá xử lý ổn định như nung ở mức tiếp theo; đá nhuộm, tẩm, ép ở mức thấp. Chênh lệch có thể rất lớn với cùng kích thước, cùng hình dáng.
Khi so giá giữa các nơi, đảm bảo bạn đang so cùng loại. Một nơi bán rẻ hơn nhiều có thể vì đá xử lý, không phải vì họ lấy lãi ít.
Giá bán lại của đá xử lý gần như bằng không; mua để dùng, để ngắm, không mua để đầu tư.
Câu hỏi nên đặt cho người bán
Đá này tên gì? Tự nhiên chưa xử lý, hay đã nung, nhuộm, tẩm, ép? Có giấy kiểm định không? Nếu kiểm định ra khác thì hoàn tiền thế nào?
Hỏi cách bảo quản: rửa bằng gì, có được phơi nắng, ngâm nước muối không. Người bán hiểu hàng sẽ trả lời cụ thể, phù hợp với loại xử lý.
Đề nghị ghi bản chất đá lên hoá đơn. Đây là cách đơn giản để người bán chịu trách nhiệm với lời mình nói.
Khi nào đá xử lý là lựa chọn hợp lý
Bạn thích một màu sắc mà đá tự nhiên quá đắt; bạn cần một tượng lớn trang trí với ngân sách vừa; bạn mua quà nhỏ, kỷ niệm.
Đá xử lý được khai rõ giúp nhiều người tiếp cận được món đồ đẹp. Không có gì đáng xấu hổ khi chọn nó.
Điều duy nhất cần tránh là trả giá đá tự nhiên cho đá đã xử lý vì thiếu thông tin.
Thái độ của người bán tận tâm
Người bán tận tâm chủ động nói về xử lý ngay khi giới thiệu, không đợi khách hỏi. Họ hiểu rằng khách hài lòng lâu dài quan trọng hơn một lần bán được giá cao.
Ở shop, mỗi món đều ghi rõ bản chất đá trên nhãn và hoá đơn. Khách có thể mang đi kiểm định độc lập, và chúng tôi sẵn sàng giải thích kết quả cùng khách.
Nếu bạn gặp người bán né tránh mọi câu hỏi về xử lý, cứ thong thả, xem thêm nơi khác rồi hãy quyết.