Phân biệt tỳ hưu đá thật với nhựa, thuỷ tinh, đá nhuộm: 8 cách kiểm tra người mua tự làm được
Câu trả lời ngắn: người mua có thể tự sàng lọc tỳ hưu đá bằng cảm giác nhiệt, trọng lượng, vân đá, soi đèn tìm bọt khí và màu dồn ở khe nứt. Đá tự nhiên mát lâu, nặng, vân không đều; nhựa nhẹ và ấm nhanh; thuỷ tinh có bọt khí tròn; đá nhuộm có màu đậm bất thường ở vết nứt. Mẹo tại nhà chỉ để loại bớt hàng đáng ngờ, không thay được kiểm định.
Shop viết bài này để khách tự tin hơn khi cầm một con tỳ hưu lên tay, dù mua ở đâu. Chúng tôi cũng nói thẳng giới hạn của từng cách, để bạn không tin quá mức vào mẹo truyền miệng.
Vì sao cần biết phân biệt
Tỳ hưu đá được bán rất rộng rãi, từ hàng vài chục nghìn đến hàng chục triệu. Cùng một hình dáng, cùng một màu, nhưng chất liệu có thể là đá tự nhiên, đá đã xử lý, thuỷ tinh hay nhựa đúc.
Không có gì sai khi mua tỳ hưu thuỷ tinh hay nhựa nếu bạn biết đó là thuỷ tinh hay nhựa và trả giá tương xứng. Vấn đề chỉ phát sinh khi hàng nhân tạo được bán với giá và lời giới thiệu của đá tự nhiên.
Biết những dấu hiệu cơ bản giúp bạn đặt câu hỏi đúng với người bán, và chọn được nơi bán minh bạch.
Cách 1: Cảm giác nhiệt
Áp tỳ hưu lên má hoặc mu bàn tay. Đá tự nhiên dẫn nhiệt tốt nên cảm giác mát và giữ mát lâu hơn. Nhựa ấm lên rất nhanh chỉ sau vài giây cầm.
Thuỷ tinh cũng mát, nên cách này phân biệt đá với nhựa rõ, nhưng phân biệt đá với thuỷ tinh thì kém. Nhiệt độ phòng và tay bạn nóng hay lạnh cũng ảnh hưởng kết quả.
Hãy so sánh với một viên đá bạn chắc chắn là thật nếu có, cảm nhận sẽ rõ hơn.
Cách 2: Trọng lượng
Cùng kích thước, đá tự nhiên nặng tay hơn nhựa rõ rệt. Nhựa đúc rỗng lại càng nhẹ. Cầm hai con cùng cỡ ở hai tay sẽ cảm nhận được.
Thuỷ tinh có tỷ trọng gần với nhiều loại đá phổ biến như thạch anh, nên trọng lượng không giúp phân biệt hai thứ này.
Một số tượng lớn làm từ bột đá ép kèm keo cũng khá nặng, nên cảm giác nặng chưa chắc là đá nguyên khối.
Cách 3: Quan sát vân và tạp chất
Đá tự nhiên hình thành trong lòng đất nên thường có vân, đám mây, tạp chất, vết rạn tự nhiên phân bố không đều. Màu đậm nhạt chuyển dần.
Đá quá hoàn hảo, màu đồng nhất tuyệt đối, trong vắt không một tạp chất ở mức giá rẻ là dấu hiệu nên hỏi thêm. Đá sạch hoàn toàn có tồn tại nhưng hiếm và giá cao.
Hàng loạt tỳ hưu có vân giống hệt nhau, lặp lại cùng một mẫu là dấu hiệu của đúc khuôn hoặc in vân.
Cách 4: Soi đèn tìm bọt khí
Dùng đèn pin điện thoại soi xuyên qua tỳ hưu. Thuỷ tinh và nhựa đúc thường có bọt khí tròn nhỏ, đôi khi kéo thành chuỗi. Đá tự nhiên hiếm khi có bọt khí tròn hoàn hảo như vậy.
Kính lúp 10x giúp nhìn rõ hơn. Bọt khí tròn, viền sắc nét, nằm lơ lửng là dấu hiệu đặc trưng của vật liệu từng ở trạng thái nóng chảy.
Không thấy bọt khí chưa chắc là đá; thuỷ tinh chất lượng cao có thể không có bọt nhìn thấy được.
Cách 5: Màu dồn ở khe nứt
Đá nhuộm màu thường để lại dấu: màu đậm bất thường tập trung ở khe nứt, lỗ xâu, kẽ chạm khắc, vì thuốc nhuộm ngấm vào chỗ hở nhiều hơn.
Soi kỹ lỗ xỏ dây của hạt vòng tỳ hưu hoặc kẽ giữa các chi tiết tạc: nếu thấy màu đặc như mực đọng lại, đá có khả năng đã được nhuộm.
Một số người lau bằng bông có cồn để xem có phai màu không. Cách này có thể làm hỏng lớp xử lý bề mặt, chỉ nên thử ở chỗ khuất và khi đã thoả thuận với người bán.
Cách 6: Âm thanh khi gõ nhẹ
Gõ nhẹ hai viên đá vào nhau, đá tự nhiên cứng cho tiếng trong, đanh; nhựa cho tiếng đục, bộp. Đây là mẹo truyền miệng phổ biến.
Hiệu quả của cách này phụ thuộc kinh nghiệm người nghe và hình dạng vật. Gõ mạnh có thể làm mẻ đá, nên chỉ gõ thật nhẹ, tốt nhất là không áp dụng với món đắt tiền.
Shop không khuyến khích dựa vào âm thanh để kết luận; chỉ xem như một gợi ý thêm.
Cách 7: Đường đúc và vết khuôn
Nhựa và thuỷ tinh đúc khuôn thường để lại đường ráp khuôn mảnh chạy dọc thân, hoặc chi tiết hơi tròn, kém sắc ở các góc. Đá tạc tay có nét chạm rõ, đôi khi có vết dao nhỏ.
Nhìn kỹ phần dưới chân và mặt đáy tượng, nơi đường khuôn thường lộ ra. Lông, vảy, bờm tỳ hưu tạc tay có độ sâu không đều, nét dứt khoát.
Một số đá cũng được gia công bằng máy CNC nên rất đều; vì vậy chi tiết đều không có nghĩa là giả.
Cách 8: Hỏi đúng câu
Hỏi người bán: đây là đá gì, tự nhiên hay đã xử lý, nhuộm, tẩm, ép? Có giấy kiểm định không, do đơn vị nào cấp? Nếu kiểm định ra khác thì xử lý thế nào?
Người bán minh bạch trả lời rõ, kể cả khi câu trả lời là hàng đã xử lý hoặc thuỷ tinh. Người bán lảng tránh, chỉ nói chung chung là đá phong thuỷ thì cần cân nhắc.
Ghi lại lời cam kết trên hoá đơn: tên đá, tự nhiên hay xử lý. Đây là căn cứ khi bạn mang đi kiểm định sau.
Giới hạn của mẹo tại nhà
Các mẹo trên chỉ giúp sàng lọc thô. Hàng giả tinh vi, đá xử lý bằng nhựa, đá ép từ bột đá thật, thuỷ tinh pha chì cao đều có thể vượt qua một vài phép thử.
Muốn kết luận chính xác, cần thiết bị chuyên môn như khúc xạ kế, kính hiển vi đá quý, máy quang phổ, do người có chuyên môn thực hiện tại đơn vị kiểm định.
Với món giá trị cao, chi phí kiểm định nhỏ so với rủi ro mua nhầm. Với món giá thấp, mẹo tại nhà cùng sự minh bạch của người bán là đủ để bạn yên tâm.